Po przegranej i kapitulacji Japonii w II Wojnie Światowej niezwłocznie przystąpiono do realizacji postanowień poczdamskich: remilitaryzacji, ukarania zbrodniarzy wojennych oraz demokratyzacji kraju z czym wiązały się wysiłki w celu stworzenia nowej konstytucji ustanawiającej struktury państwa.

Wśród zwycięskich mocarstw toczył się długi spór dotyczący formuły okupacji poddanego cesarstwa. Amerykanie sprzeciwiali się zastosowaniu rozwiązania jałtańskiego, polegającego na utworzeniu stref okupacyjnych zarządzanych przez państwa alianckie. Dążyli do rozwiązania, która teoretycznie umożliwi wszystkim państwom zwycięskim godną reprezentację a praktycznie zapewni USA monopol decyzyjny w kraju, którego położenie odgrywa znaczącą rolę z geopolitycznego punktu widzenia Waszyngtonu. Ostatecznie przyjęta formuła dawała szerokie kompetencje Naczelnemu Dowódcy Połączonych Sił Zbrojnych generałowi Douglasowi MacArthurowi. Poprzez komplikację struktury decyzyjnej najważniejsze decyzje podejmował on bez konsultacji z innymi mocarstwami, powiadamiając o nich administrację Białego Domu.

W oparciu o swój autorytet pełnił władzę niemalże nieograniczoną, wielokrotnie kpiąc sobie z postanowień wypracowanych przez sojusznicze kraje. Ze względu na nieznajomość realiów kulturowych zwyciężonego kraju oraz niezrozumiałych powiązań interpersonalnych mających głęboki wpływ na proces decyzyjny w systemie politycznym Cesarstwa Japońskiego często kierował się w swych decyzjach intuicją.

1000509261001_1087671655001_Bio-Biography-Douglas-MacArthur-LF1

Politykę w Waszyngtonie kreowali urzędnicy Departamentu Stanu. Jednym z nich był Hugh Borton uważany za eksperta od spraw japońskich. Jego plany zostały zawarte w dyrektywie dla MacArthura wydanej w październiku 1945 pod nazwą „Podstawowe początkowe dyrektywy wydane po kapitulacji dla głównodowodzącego siłami sprzymierzonymi dotyczące okupacji i sprawowania kontroli nad Japonią” (JSC1380/15). Dyrektywy miały na celu wprowadzenie wyidealizowanej wersji liberalnej demokracji.

Napisanie konstytucji stało się jednym z największych wyzwań gabinetu Shidehary Kurojō proamerykańskiego dyplomaty, wiceministra spraw zagranicznych w latach 1924-1929r., byłego członka izby wyższej japońskiego parlamentu, pełniącego funkcję premiera od 9 października 1945 do 22 maja 1946r. O jego pacyfistycznym nastawieniu świadczy chociażby list do przyjaciela napisany kilka dni po kapitulacji Japonii:

Wewnątrz kraju powinniśmy utrzymać nienaganny porządek i bezpieczeństwo publiczne, społeczność międzynarodową przekonać zaś o naszej determinacji przestrzegania prawa międzynarodowego dając ku temu niezaprzeczalne dowody. Pierwszym krokiem musi jednak być zbudowanie zaufania do Japonii w otoczeniu Sił Okupacyjnych i na scenie międzynarodowej.

Shidehara nie opowiadał się za narzucaniem Japonii konstytucji a raczej stworzeniem warunków ku wyłonieniu się systemu demokratycznego. Sam z resztą uważał, że gdyby nie grupy militarystów, demokracja rozwinęła by się w Japonii samoczynnie. Pozostał pod głębokim wrażeniem incydentu, którego był naocznym świadkiem w pociągu 15 sierpnia 1945r. Zauważył wtedy młodego mężczyznę, mieszkańca Tokio, krytykującego w bardzo emocjonalny sposób władze za podburzanie nastrojów imperialnych, których efektem stała się całkowita kapitulacja państwa. Wykrzykiwał on: Wszyscy zachowywaliśmy się jak ślepcy, spotka nas teraz los podobny do krów prowadzonych do rzeźni. Doświadczenie to spowodowało, że w expose premiera znalazły się słowa: Będę zdeterminowany do słuchania obywateli krzyczących pośród tłumu.

W październiku 1946r. roku osiągnięto konsensus jedynie co do wnioskowanych przez stronę amerykańską „5 Wielkich Reform” mających na celu liberalizację konstytucji. Zaliczały się do nich: nadanie praw wyborczych kobietom, zachęta do organizacji związków zawodowych, liberalizacja edukacji, wyjęcie spod prawa tajnych procesów karnych i demokracja systemu ekonomicznego.

Wkrótce rząd powołał specjalną Komisję ds. Studiów nad Zagadnieniami Konstytucyjnymi, na czele której stanął desygnowany przez premiera minister stanu Matsumoto Jōji. Komisja składała się z szerokiego grona wybitnych naukowców-prawników. Jednak zanim wydała swój projekt 22 listopada 1945r. własną wersję poprawek do Konstytucji Meiji przedłożył cesarzowi  Fumimaro Konoe, poprzednik Shidehary. Niedługo później, bo na początku grudnia zaczęły pojawiać się publikacje projektów obywatelskich. Problem zmiany konstytucji był jednym z najbardziej żywiołowo komentowanych przez opinię publiczną tematów.

Po kilku miesiącach prac Komisja Matsumoto ukończyła pisanie dwóch projektów, które przedłożono rządowi 26 grudnia 1945r. Jeden z nich  opublikowała gazeta Mainichishinbun 1 stycznia 1946r (zobacz tutaj). Skłoniło to nieusatysfakcjonowanego jej tekstem MacArthura do rozpoczęcia prac nad własnym projektem. 3 lutego 1946 MacArthur ogłosił Trzy Zasady, na których miała oprzeć się nowa ustawa zasadnicza Japonii. Brzmiały one następująco:

1. Pozbawienie boskiego znaczenia osoby cesarza
2. Wyrzeczenie się wojny
3. Rozwiązanie systemu feudalnego

Jakkolwiek japońskie wersje konstytucji przygotowane były z odpowiednią atencją, tak projekt amerykański powstał niemalże błyskawicznie. MacArhur nakazał szefowi Sekcji Rządowej Kwatery Głównej Sił Sprzymierzonych potajemne przygotowanie modelu konstytucji opartej na jego trzech zasadach. Powołany do celu zespół składał się z wybitnych specjalistów (m.in. Colones Charles L. Kades, Alfred R. Hussey, Milo E. Rowell, Ruth Ellerman).
Mimo iż trójka spośród 4 członków kierownictwa służyła w armii podczas wojny wszyscy byli absolwentami najlepszych amerykańskich wydziałów prawa oraz posiadali doświadczenie prawnicze. Prace rozpoczęły się 5 lutego 1946r. -gotowy projekt konstytucji miał według zaleceń powstać w tydzień.

Dai Ichi Seimei Tokyo Chiyoda Tokio
Budynek Dai Ichi Seimei – siedziba Generalnego Dowództwa Sił Sprzymierzonych

Ponieważ czas naglił zespół mający za zadanie napisanie konstytucji pracował w pocie czoła praktycznie przez całą dobę. Członkowie zespołu przez prawie tydzień wracali do domu jedynie na godzinną drzemkę. Nawet podczas przerw na ostatnim piętrze budynku Dai-ichi Seimei, gdzie znajdował się mini bar, na stojąco dyskutowano o możliwych rozwiązaniach w pośpiechu posilając się kanapkami i przegryzając donuty.

Amerykanie oficjalnie otrzymali gotowy tekst wypracowany przez Komisję Matsumoto na spotkaniu w dniu 13 lutego 1946r. Zamiast odnieść się do niej zaszokowali reprezentację rządową (z ministrem spraw zagranicznych, przyszłym premierem Yoshidą Shigeru, Ministrem Stanu Matsumoto, Doradcą Biura Łączności Shirasu Jiro) przedstawiając jej własną wersję ustawy zasadniczej. O ile fakt przygotowania projektu przez Generalne Dowództwo zaskoczył Japończyków, tak sam tekst nie wywarł nazbyt negatywnego wrażenia. Opinię taką znajdujemy choćby w  liście Shirasu Jirō, głownego doradcy Biura Łączności do Szefa Sekcji Rządowej Generalnego Dowództwa Courtney Whitney’a:

Komisji Matsumoto przyświecał ten sam cel, jednak został wyrażony bardziej ogólnikowo, projekt, stworzony przez Generalne Dowództwo jest napisany w stylu amerykańskim bardzo bezpośrednio i dosłownie.

Matsumoto posiadający doktorat z prawa traktował otrzymany projekt jako wynik pracy grupy amatorów, którzy nie zdawali sobie nawet sprawy z konieczności zapewnienia efektywnego podziału władz (check and balance) poprzez ustanowienie dwuizbowego parlamentu. Wersja Generalnego Dowództwa została przedstawiona na posiedzeniu rządu premierowi dopiero w dniu 19 lutego, z terminem akceptacji do następnego dnia. Dodatkowo został on zagrożony upublicznieniem dokumentu, gdyby rząd zbyt długo zwlekał z notyfikacją. Nie dość, że gabinet otrzymał projekt w czysto zachodnim stylu, obawiano się, że jego przyjęcie jest jedyną możliwością ochrony pozycji cesarza w państwie. Co więcej premier Shidehara został dobitnie przekonany przez MacArthura, iż wobec niechętnego nastawienia Waszyngtonu i mocarstw sprzymierzonych akceptacja projektu konstytucji wysuniętej przez aliantów jest ostatnim możliwie rozsądnym wyborem.


Rząd przyjął dokument 22 lutego mimo, że tylko dwa pierwsze rozdziały zostały przetłumaczone do tego czasu na język japoński i tylko trzech ministrów zapoznało się z jego pełnym brzmieniem. Po przetłumaczeniu całości tekstu na język japoński i naniesieniu poprawek, efekty rządowej korekty zaprezentowano na spotkaniu w siedzibie Kwatery Głównej Sił Sprzymierzonych 4 marca 1946r. Amerykanie zajęli się następnie tłumaczeniem przedstawionego dokumentu z języka japońskiego na angielski i porównywaniem go z wręczoną 13 lutego wersją. Otrzymaną modyfikację potraktowali bardziej jako błąd w procesie konwersji na język japoński a nie jako nieśmiałą propozycję zmiękczenia stylu. Niezbędne okazały się ponowne korekty, które zweryfikowały zniekształcone brzmienie tekstu sporządzonego przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych oraz osobiście przez Matsumoto. To co według strony japońskiej było amerykanizacją stylu, w oczach przedstawicieli Głównego Dowództwa było przywróceniem oryginalnego wydźwięku, ponieważ sformułowania japońskie wypaczały ideę zastosowanych oryginalnie słów.

6 marca 1946r. ku zaskoczeniu opinii publicznej rząd Shidehary przedstawił w swoim imieniu projekt amerykański jako własny, mimo iż opublikowana przez Mainichi 1 lutego jedyna wersja kojarzona publicznie z rządem diametralnie różniła się od zaprezentowanego projektu. Opinia publiczna skomentowała wówczas ten fakt jakoby projekt rządu „śmierdział masłem” -wskazując Amerykanów jako prawdziwych autorów tekstu.